المسائل الحلبيات و كتاب المسائل البغداديات و الشيرازيات و كتاب البصرية و المسائل المجلسيات و جز اين‌ها . پيش از اين اعتراض امير عضد الدوله راجع به استثنا متذكر شديم . اكنون بعضى از ادبا در پاسخ ايراد امير ، مىگويند ، قام القوم ، از قيام قوم اطلاع مىدهد و با استثنايى كه از زيد به عمل مىآورد ، عدم قيام او را اعلام مىكند . و اگر امتنع در تقدير باشد هيچ‌يك از دو فعل مستند به زيد نبوده است . مؤلف گويد : ما در پاسخ مىگوييم اين جواب هم مىدانى و بىفايده است . و حق آن است كه نصب استثنا به خود الا باشد . چنان‌كه گروهى از نحوىها به اين معنا اعتراف كرده‌اند « 1 » . ذهبى ، در ميزان الاعتدال گويد : ابو على حسن بن احمد فارسى نحوى ، مؤلف آثار زيادى است . در نزد او جزوه‌اى بوده كه آن را از على بن حسين ابن معدان فارسى ، از اسحاق بن راهويه نقل كرده است . و تنوخى و جوهرى از وى روايت كرده‌اند . و خود او از نظر علم نحو در پيشگاه امير عضد الدوله بر ديگران مقدم ، و به مذهب اعتزال متهم بود . وى اديبى راستگو و درست‌كردار بوده است . مؤلف گويد : اعتزالى را كه ذهبى به وى نسبت داده همان تشيّع اوست چنان‌كه گذشت . و اينكه وى را ، حسن بن احمد نام بردم ( و مانند مؤلف اين كتاب حسن بن على بن احمد نگفتم ) از باب نسبت نواده به جد است و اين‌گونه نسبت معمول و همگانى است .

--> ( 1 ) - سيوطى راجع به نصب مستثنا در كتاب همع الهوامع هفت قول نقل است : 1 - منصوب به « الا » است . 2 - منصوب به فعل و شبه فعل پيش از « الا » است . 3 - منصوب به فعل متقدم به همراهى « الا » كه قول فارسى است . 4 - منصوب به ان مقدر بعد از « الا » است . 5 - منصوب به ان مخففه است كه « الا » از آن تركيب شده يعنى « آن و لا » . 6 - نصب آن براثر مخالفتى است كه با اعراب مستثنى منه دارد . 7 - منصوب به استثناى مقدر است . سيوطى قائل به ترجيح هيچ‌يك از اقوال نشده ليكن ، سه قول اوّل و هفتم را تقويت كرده است - م .